Cancer-Therapy.gr

Κανναβοθεραπεία

Η κάνναβη ως αντικαρκινικό θεραπευτικό μέσο

Η κάνναβη είναι ένα αμφιλεγόμενο αντικείμενο: Από τη μία πλευρά, φέρει ακόμη πάνω της τη σκιά της πολύχρονης απαγόρευσης και της συκοφαν­τικής προπαγάνδας εναντίον της (ότι δηλαδή είναι επικίνδυνο ναρκωτικό), ενώ, από την άλλη, οι απροκατάληπτοι άνθρωποι βλέπουν το θεραπευτικό δυναμικό της [1]. Ως θεραπευτικό μέσο κατά του καρκίνου, η κάνναβη δημιουργεί επίσης ισχυρά και αντιτιθέμενα συναισθήματα, ιδίως στους κύκλους των ογκολόγων και των ασθενών που τη χρησιμοποιούν. Η κάνναβη είχε ταξινομηθεί αυ­θαί­ρετα και παρά τις παραστάσεις των αμερικανικών ιατρικών συλλόγων ως ναρκωτικό, με συνέπεια να απαγορεύεται από το νόμο η διερεύνηση των αντι­καρ­κινικών ιδιοτήτων με κλινικές μελέτες στον άνθρωπο (!). Η συνέπεια όλων αυτών είναι η γενικευμένη άγνοια, οι συχνά αδικαιολόγητες προσδοκίες και η αμηχανία για το θέμα. Η τρέχουσα επιστημονική άποψη περιληπτικά είναι ότι η κάνναβη είναι μη ναρκωτικό, ελάχιστα εθιστικό ψυχοδηλωτικό, και μάλιστα μόνο ένα από τα 110 κανναβινοειδή που περιέχει. Οι υπόλοιπες φαρμακευτικές ιδιότητες του φυτού είναι πολυδιάστατες. Εκτείνονται από το αντιφλεγμονώδες και παυσίπονο έως το αντικαρκινικό, και από το νευροπροστατευτικό και αντιεπιληπτικό έως το αντιγλαυκωματικό.

Σημαντικά σημεία:

  • Η ανακάλυψη του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος και οι αυξανόμενες ιατρικές εφαρμογές της κάνναβης είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν έκκρη­ξη ερευνών και θα ανοίξουν νέες κλινικές εφαρμογές.
  • Η παρηγορική χρήση της κάνναβης για την ανακούφιση από παρενέργειες της χημειοθεραπείας (ναυτία, έμετοι, ανορεξία) δεν αμφισβητείται από κανένα [1, 20, 21].
  • Η χρήση της ως φαρμάκου για τον καρκινικό πόνο κερδίζει έδαφος και εκ­το­πίζει τα οπιοειδή, τα οποία ευθύνονται για πολλούς θανάτους καρκι­νο­παθών [16, 17].
  • Η χρήση της ως αντικαταθλιπτικού στον καρκίνο έχει αποτέλεσμα, συναντά όμως αντίσταση από ψευτοηθικολόγους, που δήθεν φοβούνται τον εθισμό των ασθενών, πολλοί από τους οποίους είναι τερματικοί, και το μόνο που έχει σημασία είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής τους για λίγο ακόμη [21].
  • Η χρήση της κάνναβης ως ορεξιγόνου στην καρκινική καχεξία συναντά τα ίδια, με την αντικαταθλιπτική χρήση, προβλή­μα­τα [22].
  • Σύμφωνα με όλες τις προκλινικές ενδείξεις και τις προσωπικές μαρτυρίες, είναι σίγουρο ότι η κάνναβη θα παίξει στο μέλλον σημαντικό ρόλο, είτε ως πρωτεύον αντι­καρκινικό φάρμακο (με ιδιότητες χημειοθεραπευτικού), είτε ως επικουρικό φάρμακο, σε κάθε περίπτωση χωρίς τις επιπλοκές και τις παρενέρ­γειες των συμβατικών φαρμάκων. Η απαραίτητη κλινική έρευνα έχει αρχίσει, και σύντομα αναμένονται αποτελέσματα. Προς το παρόν όμως δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο άλλων θεραπειών, για νομικούς λόγους.

Τα επιστημονικά δεδομένα

Η διεξαγωγή σοβαρών κλινικών μελετών έχει, φυσικά, ήδη αρχίσει, αλλά δεν υπάρχουν ακόμη ώριμα τα αποτελέσματα, ώστε να τα θεωρήσουμε οριστι­κά. Υπάρχει, ωστό­σο, πλήθος προκλινικών μελετών σε κυτταροκαλ­λιέρ­γειες και σε ζώα, που δείχνουν ότι τα κανναβινοειδή Τετρα-Υδρο-Κανναβινόλη (THC) και Καννα-Βι-Διόλη (CBD) έχουν αντικαρκινικές ιδιότητες, τουλά­χιστον σε ορι­σμένους τύπους καρκίνου. Η ιστορία δείχνει ότι τα περισσό­τερα από τα ευρήματα σε ζώα θα επιβεβαιωθούν κάποια στιγμή και στον άνθρωπο. Και τα δύο φυτο­καν­ναβινο­ειδή, που αναφέραμε, έχει αποδει­χθεί ότι [2, 3]:

  • Ωθούν τα καρκινικά κύτταρα σε αυτοκαταστροφή (το φαινόμενο λέγεται απόπτωση)
  • Αναστέλλουν την ανάπτυξη των όγκων
  • Εμποδίζουν τη μετάσταση των καρκινικών κυττάρων
  • Αναστέλλουν την νεο-αγγειογένεση (ανάπτυξη νέων αιμοφόρων αγγείων για την τροφοδότηση του όγκου)
  • Συνεργούν άριστα με ορισμένα χημειο­θεραπευτικά φάρμακα, των οποίων αυξάνουν την αντικαρκινική δράση

Όλα τα παραπάνω είναι ιδιότητες των κανονικών χημειοθεραπευτικών φαρμάκων, με μία διαφορά: Η κάνναβη δεν έχει θανατηφόρο δόση και οι παρενέργειές της είναι ασήμαντες. Παρακάτω θα κάνουμε μια σύντομη αναφορά στις πιο πρόσφατες έρευ­νες που τεκμηριώνουν τις αντικαρκινικές επιδράσεις των φυτοκανναβινοει­δών. Δεν πρό­κει­ται, βέβαια, για συστηματική ανασκόπηση της ιατρικής βιβλιογραφίας στο πλαίσιο αυτού του άρθρου, διότι τα άρθρα που έχουν δημοσιευθεί τις τελευ­ταί­ες δύο δεκα­ετίες και εξετάζουν τις δυνατότητες της κάνναβης ως αντικαρκινικού παράγον­τα είναι στην τάξη των χιλιάδων. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτές δεν είναι κλινικές, αλλά προκλινικές δοκιμές. Αυτός είναι άλλωστε και ο αντίλογος των συντηρητικών: Επισείουν τον κίνδυνο να μην ισχύουν τα ευρήματα των μελετών αυτών στον άνθρωπο, παρα­βλέποντας τις πάμπολλες αναφορές περιπτώσεων καλής έκβασης, αλλά και το γεγονός ότι μιλάμε για μια πρακτικά ατοξική θεραπεία, οι παρενέργειες της οποίας δεν συγκρίνονται, ούτε κάν από μακρυά, με την τοξικότητα της χημειοθεραπεί­ας. Και αποσιωπούν, βεβαίως, το γεγονός ότι η συμβολή της χημειοθεραπείας στην επιβίωση δεν υπερβαίνει το 2,1-2,3% (!!!) με βάση Αυστραλιανά και Αμερι­κανικά στοιχεία [4].

Ας αρχίσουμε, λοιπόν, τη γρήγορη αυτή περιήγηση στην προκλινική έρευνα:

  • Σε ένα από τα φονικότερα είδη καρκίνου, στο μελάνωμα, η THC βρέθηκε ότι προκαλεί αυτοφαγία (τον βασικό επανορθωτικό μηχανισμό που απομακρύνει προβληματικά κύτταρα με αυτοκαταστροφή-διαφορετικής φύσης από την απόπτωση), απώλεια κυτταρικής ζωτικότητας και επίσης απόπτωση κυττάρων [5].
  • Ο συνδυασμός του χημειοθεραπευτικού γεμσιταβίνη με κανναβινοειδή συνεργεί και αναστέλει ισχυρά την ανάπτυξη παγκρεατικού μοσχεύματος ανθρώπινων καρκινικών κυττάρων σε ποντικούς, χωρίς καμμία τοξικότητα[6].
  • Η CBD και η όξινη μορφή της (CBDA) προκαλεί προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο (=απόπτωση) των καρκινικών κυττάρων του μαστού και αυτοφαγία, με μηχανισμό που δεν σχετίζεται με σύνδεση σε κάποιο κανναβο-υποδοχέα [7, 8].
  • Η CBD μείωσε σημαντικά τον πρωτοπαθή όγκο καθώς και το μέγεθος και τον αριθμό των πνευμονικών μεταστατικών εστιών σε δύο πειραματικά μοντέλα μετάστασης, και επίσης ανέστειλε τον πολλαπλασιασμό και την καρκινική διήθηση των κυττάρων του καρκίνου του μαστού [8].
  • Συνθετικά κανναβινοειδή που δεσμεύονται σε υποδοχείς τύπου CB1 και CB2 χορηγήθηκαν σε ποντικούς με μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύ­μονα. Τα αποτελέσματα ήταν μειωμένος ρυθμός πολλαπλασια­σμού και νεο-αγγειογένεσης, καθώς και αυξημένη απόπτωση καρκινικών κυττά­ρων [9].
  • Η THC βρέθηκε ότι μειώνει τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων και αυξά­νει την απόπτωση των κυττάρων του ανθρώπινου πολύμορφου γλοι­ο­­βλα­στώ­ματος [10].
  • Η THC προκαλεί απόπτωση σε κύτταρα καρκίνου του παχέος εντέρου μέσω της ενεργοποίησης του υποδοχέα κανναβινοειδών CB1 [11].
  • Η THC, χορηγούμενη σε χαμηλές συγκεντρώσεις, είναι ένας ισχυρός επα­γω­γέας απόπτωσης σε τρεις λευχαιμικές κυτταρικές σειρές. Το φαινό­μενο εκδηλώνεται νωρίς, σε έξι περίπου ώρες μετά την έκθεση [12].
  • Η CBD βρέθηκε ότι αυξάνει την πρόσληψη ορισμένων χημειοθεραπευτικών παραγόντων από κακοήθη κύτταρα του γλοιοβλαστώματος, αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα της χημειοθεραπείας [13].
  • Στην μοναδική δημοσιευμένη δοκιμασία πάνω σε άνθρωπο, οι ερευνητές χορήγησαν απευθείας THC σε καρκινικά κύτταρα γλοιοβλα­στώματος σε τερ­ματικούς ασθενείς, δια­πιστώνοντας έτσι ότι ανέστελε τον πολλαπλα­σια­σμό των κυττάρων του όγκου, χωρίς οποιεσδήποτε δυσμενείς επιπτώ­σεις [14].

Η παρούσα κατάσταση της αντικαρκινικής κανναβοθεραπείας

Όπως είναι γνωστό, στις ΗΠΑ επικρατεί το σχιζοφρενικό σύστημα να είναι η χρή­ση κάνναβης νόμιμη σε πολιτειακό επίπεδο, και ταυτόχρονα παράνομη σε ομο­σπονδιακό. Ως συνέπεια, η έρευνα επί ανθρώπων απαγορεύεται από το νόμο ακόμη και σήμερα, αφού χρει­άζεται ομοσπονδιακή χρηματοδότητση. Οι ΗΠΑ δεν είναι η μόνη χώρα με τέτοιες παραδοξότητες: Στην Αγγλία, τη μεγαλύτερη παραγωγό και εξαγωγό χώρα ιατρικής κάνναβης, η ιατρική χρήση της είναι παράνομη [15]. Ωστόσο, σε κράτη που έχουν νομιμο­ποιήσει την ιατρική κάνναβη, πολλοί απελπισμένοι ασθε­νείς με καρκίνο την χρησι­μοποιούν, όχι μόνο για τη θεραπεία των παρενεργειών της χημειο­θε­ραπείας και του καρκινικού πόνου [16, 17], αλλά και ως κύρια αντικαρκινική θερα­πεί­α. Υπάρχουν χιλιάδες ανεκδοτολογικές αναφορές ασθενών με καρκίνο, που χρη­σιμοποίησαν συμπυκνωμένα έλαια κάνναβης (κλασσικά το γνωστό ως έλαιο Simpson-RSO), τα οποία περιέχουν κυρίως THC ή κυρίως CBD ή και τα δύο (ανάλογα με τη φυτική πρώτη ύλη), και οδήγησαν σε πλήρη υποχώρηση του καρκίνου.

Όμως η κάνναβη δεν είναι εγκεκριμένη από το FDA (άρα και από τους ΕΟΦ όλων των κρατών που ακολουθούν σαν δορυφόροι) ως θερα­πεία του καρκίνου, και οι ρυθμιστικοί ιατρικοί οργανι­σμοί (επιστημονικά σωματεία και ιατρικοί σύλλογοι, που είναι οι επίσημοι σύμβουλοι του κράτους για ιατρικά ζητήματα) δεν σκέ­πτον­ται κάν να τη θεωρήσουν ως ένα από τα στάνταρ εργα­λεία θεραπευτικής φροντίδας στο κοντυνό μέλ­λον. Ακόμα και η χρήση της ως παρηγορικού φαρμά­κου, ενώ δεν αμφισβητείται από κανένα, παραμένει στη σφαίρα της ιατρικής αγνω­σίας-ατολμίας-απραξίας. Ωστόσο, οι ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται στην κατεστη­μένη θε­ρα­πεία του καρκίνου, και είναι πολλοί αυτοί, αναζητούν την κάνναβη ως εναλ­λα­κτική θεραπεία από μόνοι τους, ζητώντας τη γνώμη άλλων, πιο έμπειρων ασθε­νών, αλλά και των υπαλλήλων των καταστημάτων κάννα­βης. Αυτό συμβαίνει διεθνώς, και είναι στην παρούσα φάση αναγκαίο κακό, μιας και οι γιατροί που γνωρίζουν τον χειρι­σμό της κάν­ναβης ως φαρμάκου είναι ελά­χιστοι.

Βέβαια, ειδικά με τους καρκινο­πα­θείς, η κατάσταση αυτή είναι επικίνδυνη και πρέπει κάπως να σταματήσει. Πολλοί ασθενείς, σε στιγμές επιπολαιότητας, προσφεύγουν ακόμη και στην «αυθεντία του facebook» για οδηγίες. Συμβαίνει και αυτό διεθνώς. Και η μεν κάνναβη μπορεί να είναι ακίνδυνη, αλλά ο καρκίνος είναι νόσημα εξαιρετικά πολύπλοκο και με πολύ βαθειά ρίζα μέσα στην ύπαρξη, βασα­νιστικό και θανατη­φόρο. Δεν αντιμετωπί­ζεται μονοδιάστατα, ούτε με απλά, εμπειρικά μέσα. Η άλλη επικίνδυνη παράμετρος της κανναβοθεραπείας του καρκίνου είναι η συγχορήγηση άλλων αναγκαίων φαρμάκων, τα οποία μεταβολίζονται από τα ίδια με την κάνναβη ηπατικά ένζυμα (μέλη του κυττοχρώματος Ρ450). Τα επίπεδα των φαρμάκων αυτών μπορεί εύκολα να καταστούν τοξικά, όταν συγχορηγούνται με κάνναβη. Γι΄ αυτό, ειδικά στον καρκίνο, δεν πρέπει να σκέπτεται κανείς την αυτοθεραπεία.

Η κάνναβη είναι κατ΄ εξοχήν εξατομικευμένο θεραπευτικό μέσον. Στην εποχή που η εξατομικευμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις είναι ζητούμενο για όλα τα σοβαρά νοσήματα είναι σίγουρο ότι θα λάβει περίβλεπτη θέση μέσα στο εξατομικευμένο-ολοκλη­ρωμένο θεραπευ­τι­κό πλαίσιο του καρκίνου. Προϋπό­θεση αυτού είναι να δημιουργηθεί η απαραί­τητη «κρίσιμη μάζα» ιατρών, που θα είναι γνώστες των πολύμορφων δυνατοτήτων της. Στο Cancer Therapy ήδη προσφέρεται και αυτή η θεραπευτική δυνατότητα.

Παράγοντες της θεραπείας

Για τους ασθενείς, λοιπόν, που απελπισμένα αποφασίζουν «να πάρουν την κατά­σταση στα χέρια τους», οι κυριότερες ανησυ­χίες αφορούν τον καθορισμό των παραγόντων της θεραπείας, δηλαδή του θεραπευτικού στόχου, του δοσολογικού σχήματος, του μίγματος CBD ή THC που πρέπει να λαμβάνουν, της οδού χορήγη­σης και της διάρκειας της θεραπείας. Το σημαντικότερο και δυσ­κο­λό­τε­ρο από όλα αυτά είναι ο καθορισμός του θεραπευτικού στόχου, και ακολου­θείται από τη δοσολογία. Το πρώτο μπορεί να καθορισθεί ρεαλιστικά μόνο με συνεργα­σία για­τρού και ασθενούς. Ο θεραπευτικός στόχος αποτελεί στοιχείο της εξατομίκευσης στη θεραπευτική.

Η δοσολογία είναι το πιο «καυτό» θέμα που απασχολεί τους ενδιαφερόμενους, υπό την έννοια ότι όλοι αναζητούν το «μαγικό πρωτόκολλο». Τέτοιο πρωτόκολλο δεν υπάρχει. Η δράση της κάνναβης δεν μοιάζει με των άλλων φαρμάκων. Η κάνναβη απευθύνεται στο δυσλειτουργικό ενδοκανναβινοειδές σύστημα του ασθενούς, και αν η παρέμβαση είναι «ευγενική», το σύστημα θα αντιδράσει ρυθμιζόμενο, και θα αποκατασταθεί η υγιεία. Στην αντικαρκινική πρακτική, αν η δόση είναι πολύ χαμηλή, θα δράσει μόνο παρηγο­ρι­κά, αστο­χώντας ως αντι­καρκινικό φάρ­μακο. Αν είναι πολύ υψηλή, θα «πνίγει» το ενδοκαννα­βινο­ει­δές σύστημα, το οποίο έτσι δεν θα ανταποκρίνεται στο ρυθμι­στικό μας ερέθισμα. Είναι καθήκον του γιατρού να διαγνώσει το επίπεδο της εξατομι­κευ­μένης βέλτι­στης δόσης για τον συγκεκριμένο άρρωστο και για τον στόχο που έχει επιλε­γεί. Η κάνναβη δεν έχει καθορισμένη δόση, όπως έχουν τα άλλα φάρμακα. Η δόση εξα­το­μικεύεται. Ένας γενικός κανόνας με αρκετές εξαιρέσεις είναι ότι οι νεώτε­ροι χρει­άζονται μεγαλύτερες δόσεις από τους γηραιότερους. Αυτό οφείλε­ται στην εξα­σθένηση του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος με την πάροδο της ηλικίας.

Το κατάλ­ληλο μίγμα παίζει και αυτό ένα πολύ σημαντικό ρόλο για τον ασθενή, διότι η CBD, με όλες της τις ευεργετικές ιδιότητες, έχει και ανοσοκατασταλτική δράση [18, 23], η οποία θέτει περιορισμούς στη χρήση της σε ασθενείς με καρκίνο. Οι ακριβείς μηχανισμοί μέσω των οποίων τα κανναβινοειδή προκαλούν ανοσοκαταστολή μόλις τώρα αρχίζουν να γίνονται κατανοητοί και μπορούν να ταξινομηθούν σε τέσσερις άξονες: πρόκληση απόπτωσης ανοσοκυττάρων, αναστολή πολλαπλασιασμού ανοσοκυττάρων, καταστολή παραγωγής κυτταροκινών και χημειοκινών και επα­γω­γή ρυθμιστικών Τ-λεμφοκυττάρων. Υπεύθυνος για την εκδήλωση των δράσεων αυτών είναι ο υποδοχέας CB2, που εκφράζεται κυρίως στα ανοσοκύτταρα. Η ανοσοκατασταλτική ιδιότητα της CBD είναι η κύρια θε­ραπευτική ιδιότητα, όταν πρόκειται για ασθενείς με αυτοάνοσα και φλεγμονές, δεν είναι όμως πολύ επιθυμητή σε ασθενείς που χρειάζονται ισχυρό ανοσοποιητικό, ως άμυνα κατά του καρκίνου.

Η THC, από την άλλη, προ­καλεί ευφορία (που άλλοι τη θέλουν και άλλοι όχι, ενίοτε όμως και άγχος, και κατάθλιψη και πανικούς), και ταχυκαρδίες (που μπορεί να μη ανέχεται ένας καρδιοπαθής ή γέροντας) κλπ. Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα, το οποίο θα ήθελα να ανοίξω παρ΄ ότι δεν είναι ερευνητικά ολοκληρωμένο, είναι ότι με τις ελλειπείς γνώσεις που έχουμε όλοι για τα φυτοκανναβινοειδή, έχουμε περιορίσει τη συζήτηση περί μιγμάτων στην αναλογία THC/CBD. Προχωρημένη έρευνα όμως από το Ισραήλ δείχνει ότι άλλα, άγνωστα στον πολύ κόσμο φυτο­κανναβινοειδή, σε συνέργεια ή αντενέργεια με τερπένια και φλαβόνες του φυ­τού, είναι πολύ σημαντικότερα από την αναλογία THC/CBD σχετικά με το θερα­πευτικό αποτέλεσμα. Και ακόμη, ότι η «παλέττα» των συστατικών, διαφέρει από ποικιλία σε ποικιλία, από από χρονιά σε χρονιά και θερμοκήπιο σε θερμοκήπιο, ακόμη και στην γενετικά ταυτόσημη ποικιλία! Και το σημαντικότερο: Οι διαφορές αυτές έχουν θεραπευτική σημασία! Μήπως δεν ξέρουμε ότι δεν ξέρουμε; [19]

Όλα αυτά τα ζητήμα­τα, που είναι καθαρά ιατρι­­κής αρμοδιότητας, εξακο­λουθούν να αποτελούν εμπόδιο για όσους ανα­ζη­τούν λύση στα αδιέξοδα της νόσου, και φυσικά, δημιουργούν και ανασφάλεια. Είναι σαφές ότι τα ιατρικά προβλήματα πρέπει να επιλύονται από κατάλ­ληλα εκπαιδευ­μέ­νους για­τρούς. Μόνο όποιος δεν έχει επίγνωση της πολυ­πλο­κότητας του θέματος μπορεί να δίνει οδη­γίες «ε­λα­φρά τη καρδία». Ο χωρίς ια­τρική ιδιότη­τα, σύμβου­λος αναλαμβάνει την ευθύνη για τη ζωή ε­νός ταλαι­πω­ρημένου ασθε­­νούς, προσφέροντας άθελά του ελλιπείς ή εσφαλ­μέ­νες οδηγίες, που θα μπο­ρού­σαν να στερήσουν από τον ασθενή την αντιμε­τώ­πιση με άλλα ή ΚΑΙ με άλλα, ενδεχομένως και καλλίτερα θεραπευτικά μέσα.

Τέλος, παρ΄όλα όσα θετικά αναφέ­ραμε παραπάνω, ό,τι και αν διαισθητικά πιστεύουμε μέσα μας για τις θεραπευτικές δυνατότητες της κάνναβης, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η κάνναβη δεν αναγνωρίζεται προς το παρόν ως πρω­τεύ­ον, αλλά ως συμπληρωματικό αντι­καρ­κινικό θεραπευτικό μέσο.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  1. Οικονομόπουλος Γ. “Το ίαμα κάνναβη” Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, 2η έκδοση, ISBN 978-960-04-4488-9
  2. Velasco, Guillermo, et al. “The use of cannabinoids as anticancer agents.”Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry 64 (2016): 259-266.
  3. Ramer, Robert, and Burkhard Hinz. “Chapter Two-New Insights into Antimetastatic and Antiangiogenic Effects of Cannabinoids.”International review of cell and molecular biology 314 (2015): 43-116.
  4. Morgan, Ward. “The contribution of cytotoxic chemotherapy to 5-year survival in adult malignancies”. Clinical Oncology 16 (2004): 549-560
  5. Armstrong, Jane L., et al. “Exploiting cannabinoid-induced cytotoxic autophagy to drive melanoma cell death.”Journal of Investigative Dermatology 135.6 (2015): 1629-1637.
  6. Donadelli, M., et al. “Gemcitabine/ cannabinoid combination triggers autophagy in pancreatic cancer cells through a ROS-mediated mechanism.”Cell death & disease 2.4 (2011): 152.
  7. Shrivastava, Ashutosh, et al. “Cannabidiol induces programmed cell death in breast cancer cells by coordinating the cross-talk between apoptosis and autophagy.”Molecular Cancer Therapeutics 10.7 (2011): 1161-1172.
  8. McAllister, Sean D., et al. “Pathways mediating the effects of cannabidiol on the reduction of breast cancer cell proliferation, invasion, and metastasis.”Breast cancer research and treatment 129.1 (2011): 37-47.
  9. Preet, Anju, et al. “Cannabinoid receptors, CB1 and CB2, as novel targets for inhibition of non–small cell lung cancer growth and metastasis.”Cancer Prevention Research 4.1 (2011): 65-75.
  10. Mc Allister, Sean D., et al. “Cannabinoids selectively inhibit proliferation and induce death of cultured human glioblastoma multiforme cells.”Journal of neuro-oncology 74.1 (2005): 31-40.
  11. Greenhough, Alexander, et al. “The cannabinoid δ9‐tetrahydrocannabinol inhibits RAS‐MAPK and PI3K‐AKT survival signalling and induces BAD‐mediated apoptosis in colorectal cancer cells.”International journal of cancer 121.10 (2007): 2172-2180.
  12. Powles, Thomas, et al. “Cannabis-induced cytotoxicity in leukemic cell lines: the role of the cannabinoid receptors and the MAPK pathway.”Blood 105.3 (2005): 1214-1221.
  13. Nabissi, Massimo, et al. “Triggering of the TRPV2 channel by cannabidiol sensitizes glioblastoma cells to cytotoxic chemotherapeutic agents.”Carcinogenesis 34.1 (2013): 48-57.
  14. Guzman, M., et al. “A pilot clinical study of 9-tetrahydrocannabinol in patients with recurrent glioblastoma multiforme.”British journal of cancer 95.2 (2006): 197-203.
  15. Πηγή: Εφημερίδα Cannabisnews.gr (https://tinyurl.com/y77sffno)
  16.  Cleeland C., et al. Pain and its treatment in outpatients with metastatic cancer. New England Journal of Medicine (1994) 330: 592-596
  17.  Johnson, J., et al. Multicenter, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled, Parallel-Group Study of the Efficacy, Safety, and Tolerability of THC:CBD Extract and THC Extract in Patients with Intractable Cancer-Related Pain. Journal of Pain and Symptom Management (2010) 39: 167-179.»
  18. Kaplan B et al. The Profile of Immune Modulation by Cannabidiol (CBD) Involves Deregulation of Nuclear Factor of Activated T Cells (NFAT). Biochem Pharmacol. (2008) 76(6): 726–737.
  19. Meiri D. https://youtu.be/B-knnEg0X4M, από παρουσίαση σε CANATECH.
  20. Vinciguerra V, et al. Inhalation marijuana as an antiemetic for cancer chemotherapy. NY State Medicine (1988) 88: 525-527
  21. Abrams D. Integrating cannabis into clinical cancer care. Curr Oncol (2016) 23 (Suppl 2), S8-S14
  22. Fairmond, J., et al. A low delta-9-tetrahydrocannabinol cannabis extract induces hyperphagis in rats. Behavioural Pharmacology (2010) 21: 769-772
  23.  Rieder S, Chauhan A, et al.  “Cannabinoid-induced apoptosis in immune cells as a pathway to immunosuppression” Immunobiology (2010) 215(8): 598–605.
  24. Δρ. Ιωάννης Παπασωτηρίου για την πολυπλοκότητα του κακοήθους νοσήματος https://tinyurl.com/yc5a6bxb

Ποιοι είμαστε

Το Cancer Therapy είναι πληροφοριακός ιστότοπος για θέματα σχετικά με τη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου. Αποστολή του είναι η εξειδικευμένη και πολύπλευρη προσέγγιση για την υποστήριξη και θεραπεία των ασθενών με κακοήθη νοσήματα, δηλαδή διαφορετικών μορφών καρκίνου.

Περισσότερα